نحوه دهنه زدن به اسب چگونه است؟ آموزش صحیح دهنه کردن و تنظیم افسار

نحوه دهنه زدن به اسب یکی از مهارت‌های پایه در سوارکاری است، اما فقط وارد کردن آهن دهنه داخل دهان اسب نیست.
دهنه باید از نظر اندازه، ارتفاع، عرض و نوع طراحی با اسب تناسب داشته باشد و افسار نیز بدون ایجاد فشار غیرضروری تنظیم شود.

اگر دهنه بیش از حد پایین، بالا، تنگ یا گشاد باشد، ممکن است باعث ناراحتی اسب، مقاومت در برابر دست سوارکار، باز کردن دهان، تکان دادن سر یا مشکلات دیگری هنگام سواری شود.
به همین دلیل، آموزش دهنه کردن اسب باید هم شامل روش قرار دادن دهنه و هم شامل بررسی فیت و تنظیم صحیح آن باشد.

دهنه اسب چیست و چه کاربردی دارد؟

دهنه یا Bit وسیله‌ای است که در قسمت بدون دندان دهان اسب، یعنی فضای بین دندان‌های پیشین و دندان‌های آسیاب، قرار می‌گیرد.
دهنه بخشی از سیستم ارتباطی بین سوارکار و اسب است و فشار دست از طریق دستجلو به آن منتقل می‌شود.

با این حال، نباید تصور کرد که تمام کنترل اسب فقط از طریق دهنه انجام می‌شود. در سوارکاری صحیح، دست‌ها، پاها، نشیمن و سایر کمک‌های سوارکار در کنار یکدیگر عمل می‌کنند.

برای آشنایی بیشتر با انواع دهنه می‌توانید مقاله

انواع دهنه اسب و کاربرد آهن دهنه

را نیز مطالعه کنید.

قبل از دهنه زدن به اسب چه نکاتی را رعایت کنیم؟

قبل از شروع، محیط را آرام و امن کنید. اسب نباید در شرایطی باشد که ناگهان عقب بکشد، لگد بزند یا از دست شما فرار کند.
اگر اسب به دهنه عادت ندارد یا هنگام دهنه کردن مقاومت می‌کند، بهتر است کار را با کمک مربی باتجربه انجام دهید.

• دهنه و افسار را قبل از استفاده بررسی و تمیز کنید.
• از سالم بودن تسمه‌ها، سگک‌ها و حلقه‌های دهنه مطمئن شوید.
• دندان‌ها و لثه اسب را در صورت وجود مشکل بررسی کنید.
• در زمان دهنه کردن حرکات ناگهانی انجام ندهید.
• هرگز اسب را از طریق دهنه به جایی نبندید.
• اگر اسب به‌شدت مقاومت می‌کند، دهنه را با زور وارد دهان او نکنید.

آموزش مرحله‌به‌مرحله نحوه دهنه زدن به اسب

۱. اسب را در وضعیت آرام قرار دهید

قبل از دهنه کردن، اسب باید آرام و تا حد امکان بی‌حرکت باشد. بهتر است سوارکار از کنار شانه اسب نزدیک شود و با صدای آرام حضور خود را به حیوان اعلام کند.

برای اسب‌های جوان، حساس یا کم‌تجربه، بهتر است مراحل دهنه کردن به‌آرامی انجام شود تا دهنه برای اسب تبدیل به تجربه‌ای ناخوشایند نشود.

۲. افسار را به شکل صحیح در دست بگیرید

دهنه و کله‌گیر را به شکلی نگه دارید که کنترل اسب از دست شما خارج نشود.
قبل از وارد کردن دهنه، سگک‌ها و بندهایی که ممکن است مزاحم حرکت دهنه شوند باز یا تنظیم شوند.

۳. دهان اسب را به‌آرامی باز کنید

دهنه باید بدون فشار و زور وارد دهان اسب شود.
بهتر است از فشار دادن دهنه به دندان‌ها یا کشیدن شدید لب‌ها خودداری کنید.
در فضای بدون دندان کنار دهان اسب می‌توان به‌آرامی او را تشویق به باز کردن دهان کرد، اما نباید انگشت را با فشار داخل دهان حیوان برد.

اگر اسب دهان خود را باز نمی‌کند، مقاومت می‌کند یا سرش را به‌شدت بالا و پایین می‌برد، بهتر است علت این رفتار بررسی شود و دهنه با زور وارد دهان نشود.

۴. دهنه را داخل دهان اسب قرار دهید

دهنه را آرام به سمت فضای بدون دندان هدایت کنید.
هدف این نیست که دهنه با فشار زیاد داخل دهان قرار گیرد؛ بلکه باید به‌آرامی در موقعیت صحیح خود قرار بگیرد.

همچنین قبل از استفاده مطمئن شوید که دهنه تمیز، سالم و بدون لبه تیز، پیچ‌خوردگی یا قسمت آسیب‌دیده باشد.

۵. کله‌گیر را روی سر اسب قرار دهید

پس از قرار گرفتن دهنه، قسمت بالایی افسار را با احتیاط از پشت گوش‌های اسب عبور دهید.
در هنگام رد کردن بندها، گوش اسب را نکشید و آن را به‌صورت ناگهانی خم نکنید.

۶. ارتفاع دهنه را تنظیم کنید

یکی از مهم‌ترین بخش‌های نحوه صحیح دهنه زدن به اسب، تنظیم ارتفاع دهنه است.
دهنه نباید آن‌قدر پایین باشد که به دندان‌ها برخورد کند یا داخل دهان بی‌ثبات باشد و نباید آن‌قدر بالا قرار گیرد که به گوشه لب‌ها فشار دائمی وارد کند.

قاعده قدیمی «یک یا دو چین در گوشه لب» می‌تواند یک نقطه شروع باشد، اما شکل دهان اسب و طراحی دهنه متفاوت است و نباید تنها بر اساس تعداد چین‌ها تصمیم گرفت.
British Horse Society نیز تأکید می‌کند که فیت دهنه باید متناسب با اسب و نوع دهنه بررسی شود و یک نسخه یکسان برای همه اسب‌ها وجود ندارد.

۷. عرض دهنه را بررسی کنید

دهنه نباید آن‌قدر باریک باشد که به گوشه‌های لب فشار وارد کند و نباید آن‌قدر پهن باشد که دائماً در دهان حرکت کند.
در دهنه‌های حلقه آزاد، فاصله دو طرف دهنه باید به اندازه‌ای باشد که دهنه بتواند درست قرار بگیرد، اما بیش از حد در عرض دهان جابه‌جا نشود.

بنابراین هنگام خرید دهنه فقط به نام یا ظاهر آن توجه نکنید؛ اندازه دهان، عرض دهنه، ضخامت قسمت دهانی و نوع طراحی نیز اهمیت دارند.

دهنه اسب باید کجای دهان قرار بگیرد؟

دهنه در فضای بدون دندان دهان اسب قرار می‌گیرد؛ یعنی در فاصله میان دندان‌های جلویی و دندان‌های آسیاب.
این قسمت به دلیل حساسیت بافت‌های دهان، محل مهمی برای انتقال فشار دهنه است.

بر اساس راهنمای British Horse Society، طراحی دهنه می‌تواند باعث انتقال فشار به قسمت‌هایی مانند زبان، ناحیه بدون دندان فک، سقف دهان، گوشه لب‌ها، چانه و حتی قسمت بالایی سر شود.
بنابراین انتخاب دهنه فقط موضوع «کنترل بیشتر» نیست و باید راحتی اسب نیز در نظر گرفته شود.

دهنه اسب چقدر باید سفت باشد؟

یکی از اشتباهات رایج این است که سوارکار تصور کند هرچه دهنه یا بندهای افسار را محکم‌تر کند، کنترل اسب بهتر می‌شود.
در حالی که فشار دائمی می‌تواند باعث ناراحتی اسب شود.

تنظیم باید به شکلی باشد که دهنه در جای مناسب قرار بگیرد و در عین حال گوشه لب‌ها، زبان و سایر قسمت‌های دهان تحت فشار غیرضروری نباشند.

همچنین نوزبند نباید برای جلوگیری از باز کردن دهان اسب بیش از حد محکم بسته شود.
اگر اسب مرتب دهان خود را باز می‌کند، بهتر است ابتدا علت این رفتار بررسی شود؛ زیرا بستن شدید نوزبند می‌تواند علامت مشکل را پنهان کند، نه اینکه مشکل را حل کند.

از کجا بفهمیم دهنه برای اسب مناسب نیست؟

اگر اسب پس از استفاده از دهنه رفتار غیرعادی نشان می‌دهد، باید فیت و نوع دهنه بررسی شود.
برخی نشانه‌هایی که ممکن است با ناراحتی از تجهیزات مرتبط باشند عبارت‌اند از:

• باز کردن مکرر دهان
• تکان دادن یا بالا و پایین بردن سر
• امتناع از گرفتن تماس با دهنه
• کشیدن زبان یا خارج کردن زبان
• جویدن یا بازی بیش از حد با دهنه
• مقاومت ناگهانی در برابر دست
• زخم یا التهاب در گوشه لب
• تغییر ناگهانی رفتار هنگام گرفتن دستجلو

البته این رفتارها به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که مشکل حتماً از دهنه است.
مشکلات دندان، درد عضلانی، آموزش، وضعیت دست سوارکار یا سایر تجهیزات نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

چگونه دهنه مناسب اسب را انتخاب کنیم؟

انتخاب دهنه باید بر اساس مجموعه‌ای از عوامل انجام شود:

• اندازه و شکل دهان اسب
• ضخامت زبان
• فضای دهان و شکل سقف دهان
• سطح آموزش اسب
• تجربه سوارکار
• رشته سوارکاری
• نوع تماس مورد نیاز
• طراحی و جنس دهنه

British Horse Society توصیه می‌کند قبل از خرید تجهیزات جدید با مربی یا فرد متخصص فیت دهنه مشورت شود و انتخاب دهنه بر اساس اسب مشخص انجام شود، نه صرفاً بر اساس اینکه یک مدل برای اسب دیگری خوب جواب داده است.

برای آشنایی با مدل‌های مختلف دهنه، مقاله

انواع دهنه اسب و کاربرد آهن دهنه

را ببینید.

تفاوت دهنه آبخوری، دهنه ساده و دهنه‌های اهرمی چیست؟

همه دهنه‌ها یک اثر مشابه ندارند.
دهنه‌های مختلف می‌توانند از نظر نوع دهانه، حلقه‌ها، دسته‌ها و مکانیزم انتقال فشار تفاوت داشته باشند.

به‌خصوص دهنه‌های دارای دسته یا shank می‌توانند اثر اهرمی ایجاد کنند و میزان و محل فشار را تغییر دهند.
به همین دلیل، استفاده از دهنه پیچیده‌تر صرفاً به دلیل اینکه «کنترل بیشتری» ایجاد می‌کند، لزوماً انتخاب مناسب‌تری نیست.

منابع آموزشی دانشگاهی نیز تأکید می‌کنند که نوع دهنه، شکل دهانه، طول دسته و نحوه استفاده از دستجلو روی میزان فشار واردشده اثر دارد.

دهنه مناسب برای اسب مبتدی چیست؟

برای اسب یا سوارکار مبتدی، بهتر است انتخاب دهنه بر اساس سادگی، فیت صحیح و توانایی سوارکار در ایجاد تماس نرم انجام شود.
یک دهنه ساده که به‌درستی تنظیم شده باشد می‌تواند از یک دهنه پیچیده که توسط سوارکار بدون تجربه استفاده می‌شود مناسب‌تر باشد.

نکته مهم این است که «ساده‌تر» الزاماً به معنی «مناسب برای همه اسب‌ها» نیست.
هر اسب ساختار دهان و واکنش متفاوتی دارد.

اشتباهات رایج هنگام دهنه کردن اسب

۱. استفاده از دهنه نامناسب

انتخاب دهنه صرفاً بر اساس قیمت، ظاهر یا توصیه برای اسب دیگر می‌تواند اشتباه باشد.

۲. بستن بیش از حد نوزبند

نوزبند نباید برای مخفی کردن مقاومت اسب یا جلوگیری از باز کردن دهان بیش از حد سفت شود.

۳. استفاده از دهنه خیلی بزرگ یا خیلی کوچک

دهنه خیلی کوچک می‌تواند باعث فشار و گیرکردن در گوشه‌های لب شود و دهنه بیش از حد بزرگ ممکن است در دهان حرکت اضافی داشته باشد.

۴. کشیدن شدید دستجلو

حتی یک دهنه مناسب نیز در صورت استفاده با دست خشن می‌تواند باعث ناراحتی اسب شود.
British Horse Society نیز تأکید می‌کند که حتی دهنه‌ای که به‌درستی انتخاب شده، در صورت اعمال دست خشن می‌تواند برای اسب ناراحت‌کننده باشد.

۵. نادیده گرفتن مشکلات دندان

اگر اسب به‌طور ناگهانی دهنه را قبول نمی‌کند، قبل از تغییر مکرر دهنه باید احتمال مشکلات دهان و دندان نیز بررسی شود.

تفاوت دهنه زدن با افسار زدن چیست؟

در گفتار روزمره این دو عبارت گاهی به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما از نظر فنی یکسان نیستند.
دهنه قسمت قرارگرفته داخل دهان اسب است، در حالی که افسار یا لگام مجموعه‌ای از بندها و قطعاتی است که روی سر اسب قرار می‌گیرد و دهنه و دستجلو را در جای خود نگه می‌دارد.

بنابراین وقتی می‌گوییم «افسار زدن اسب»، معمولاً منظور تجهیز سر اسب با مجموعه لگام و دهنه است؛ در حالی که «دهنه زدن» مشخصاً به قرار دادن و تنظیم دهنه در دهان اسب اشاره دارد.

برای خرید دهنه و لوازم سوارکاری چه چیزهایی لازم است؟

اگر قصد خرید تجهیزات برای اسب دارید، فقط خرید دهنه کافی نیست.
باید سازگاری دهنه با کله‌گیر، دستجلو و سایر اجزای افسار نیز بررسی شود.

در فروشگاه اسب.ایران می‌توانید بخش

لوازم سوارکاری و تجهیزات اسب

را مشاهده کنید.
در این بخش تجهیزات مرتبط با سوارکاری و لوازم مورد نیاز اسب ارائه شده است.

اگر برای انتخاب اندازه یا مدل مناسب دهنه، افسار یا سایر لوازم مطمئن نیستید، قبل از خرید مشخصات اسب و رشته سوارکاری خود را اعلام کنید تا انتخاب دقیق‌تری داشته باشید.

جمع‌بندی؛ نحوه صحیح دهنه زدن به اسب

دهنه زدن به اسب باید با آرامش و بدون اعمال فشار غیرضروری انجام شود.
ابتدا اسب را آرام کنید، دهنه و افسار را بررسی کنید، دهنه را به‌آرامی در فضای بدون دندان قرار دهید و سپس ارتفاع و عرض دهنه را کنترل کنید.

مهم‌تر از همه، به رفتار اسب توجه کنید.
اگر اسب پس از استفاده از یک دهنه دچار مقاومت، باز کردن دهان، تکان دادن سر یا علائم ناراحتی شد، صرفاً با سفت‌تر کردن نوزبند یا تغییر روش دستجلو مشکل را پنهان نکنید؛ فیت دهنه، سلامت دهان و دندان و نحوه استفاده از تجهیزات باید بررسی شود.

برای مطالعه بیشتر:
انواع دهنه اسب،
بستن دهنه اسب و
خرید لوازم سوارکاری.